
„Odkąd wyrocznia sprzed pięciu tysięcy lat zagwarantowała mu, że znajdzie tam „prawdę wewnętrzną”, Dick zagłębiał się metodycznie w labiryncie swojego idios kosmos. Jego osobista „idiotyczność” organizowała się teraz wokół przeczucia, że nie tylko nie da się bezpośrednio ująć rzeczywistości, ponieważ jest ona przefiltrowana przez subiektywność każdej osoby, ale jeszcze, że bardziej lub mniej ogólna zgoda na jej temat jest wynikiem złudzenia. To, co wszystkie rozumne istoty, ponad różnicami percepcji i oceny, umawiają się nazywać rzeczywistością, jest tylko iluzją, symulakrem ukutym albo przez mniejszość w celu wykorzystania większości, albo przez jakąś siłę zewnętrzną w celu wykorzystania wszystkich. To, co nazywamy rzeczywistością, rzeczywistością nie jest.”
Ja żyję – a wyście pomarli, Emmanuel Carrère, tł. Magdalena Kamińska-Maurugeon, Państwowy Instytut Wydawniczy, 2026, s. 86.
Jedno z najważniejszych, nurtujących Philipa K. Dicka pytań dotyczyło rzeczywistości – czy to, co widzimy, istnieje naprawdę? A jeśli nie, to co skrywa się pod podszewką? Kwestia ta stanowiła jego idée fixe. Podobnie zresztą jak nawracające przeświadczenie o byciu śledzonym i/lub poddawanym działaniu nieznanych sił. Nie powinno nas to dziwić – w końcu Dick doświadczył zjawisk, które można uznać za co najmniej „dziwne” – m.in. zobaczył na niebie wielką metalową twarz, czy został poddany działaniu różowego promienia światła, który miał mu przekazać różnorakie informacje.
Czy te zjawiska rzeczywiście miały miejsce? Czy wynikały z zaburzeń lub choroby psychicznej? A może były wytworem umysłu sponiewieranego przez różnorakie używki? Albo, być może, po prostu stanowiły swego rodzaju autorską autokreację?
Lektura Ja żyję – a wyście pomarli nie udziela konkretnych – ani łatwych – odpowiedzi. Zresztą, czy takie w przypadku Dicka w ogóle byłyby możliwe? Emmanuel Carrère, tworząc biografię twórcy Ubika, przedstawia nie tylko suche fakty z jego życia, ale – co najważniejsze – stara się również przeniknąć umysł giganta literatury science-fiction ubiegłego wieku.
BIOGRAFIA BELETRYZOWANA
W tym celu Carrère wnika w procesy myślowe Dicka, pozwalając sobie patrzeć na świat jego oczyma. To dosyć interesujące podejście sprawia, iż biografia staje się jeszcze głębsza… choć, być może w przypadku Ja żyję – a wyście pomarli, słowo „biografia” nie jest najwłaściwsze. Autor bowiem odchodzi od tradycyjnej formy, którą w przypadku życia Dicka zaprezentował choćby Lawrence Sutin. Carrère zaciera granice konwencji, pozwalając sobie od czasu do czasu nie tylko na własny komentarz, ale i również na szczyptę spekulacji.
Wydaje mi się, iż najwłaściwszym określeniem recenzowanej książki byłaby „biografia beletryzowana”. W sumie, podejście to pasuje jak ulał do samego Dicka, który przenosił na karty swoich powieści sporo z osobistych doświadczeń [czego najjaskrawszym przykładem jest Przez ciemne zwierciadło, będące powieścią z kluczem].
FAKTY
Carrère – co nie powinno dziwić – przywołuje mnóstwo faktów dotyczących swojego bohatera. Z tego ogromu informacji zarysowuje się sylwetka człowieka niezwykle skomplikowanego; kogoś, kogo nijak nie można zaszufladkować.
O wiele łatwiej jest po prostu wskazać na pewne zdarzenia z życia Dicka, które można uznać za „kluczowe” w kontekście kształtowania się jego osobowości. Za przykład może tu posłużyć ogromna strata, której Philip doświadczył już w niemowlęctwie, gdy zmarła jego siostra bliźniaczka. Ze śmiercią tą autor nie mógł się pogodzić do końca swojego życia. Zdawać się może – to już moja własna interpretacja – iż ból ten Dick przepracowywał po części w swojej twórczości.
Istotne, zarówno w kontekście codzienności autora, jak i jego prac, jest również znaczenie leków. Carrère podkreśla, iż to właśnie one – precyzyjne medykamenty – a nie narkotyki, były „w centrum zainteresowań” Dicka. Przy czym, należy brać pod uwagę, iż zażywne przez niego środki lecznicze zawierały amfetaminę.
W Ja żyję – a wyście pomarli, wspomniana zostaje także kwestia słynnego domu Dicka, będącego swego rodzaju meliną dla różnych outsiderów. Ten sam dom stanowił scenę zuchwałej kradzieży, w trakcie której – zgodnie z relacją Philipa – został wysadzony sejf, z którego skradziono m.in. jego różne zapiski.
W swoim dziele Carrère poświęca także sporo miejsca wszelkim relacjom damsko-męskim, w które zaangażowany był jego bohater. Co ciekawe, Autor, analizując je, przedstawia także to, jaki wywarły one wpływ na twórczość Dicka.
TWÓRCZOŚĆ DICKA
Osobnym, a jednak mocno wplecionym w wątki biograficzne tematem w Ja żyję – a wyście pomarli, jest twórczość Dicka. Carrère wskazuje na elementy z życia autora, których można doszukiwać się w jego dziełach. Poza tym, sporo z owych dzieł pokrótce omawia. Nie unika przy tym spoilerów dotyczących choćby zakończeń. Z tego też względu uważam, iż niniejsza biografia powinna być czytana wyłącznie przez osoby, które z twórczością Dicka są zaznajomione.
PODSUMOWUJĄC
Ja żyję – a wyście pomarli to niezwykła biografia niezwykłego człowieka. Emmanuel Carrère wnikliwie analizuje wątki z życia Philipa K. Dicka, przybliżając nam – Czytelniczkom i Czytelnikom – sylwetkę giganta literatury science-fiction dwudziestego wieku. Poza tym, w swojej pracy, Autor sporo miejsca poświęca twórczości Philipa, pokrótce ją omawiając [i przy tym spoilerując]. Z tego też względu, dzieło Carrère’a polecam przede wszystkim osobom zaznajomionym z pisarstwem Dicka.
RECENZJA NA PODSTAWIE WYDANIA
Ja żyję – a wyście pomarli, Emmanuel Carrère, tł. Magdalena Kamińska-Maurugeon, Państwowy Instytut Wydawniczy, 2026, ISBN: 978-83-8442-087-4.
Egzemplarz książki do recenzji otrzymałem od Wydawcy w ramach współpracy barterowej.